Học sinh phải biết sử ta, không thi môn Sử thì ta xé đề

Câu chuyện hàng trăm học sinh xé đề cương môn sử đã trở thành đề tài nóng trên các mạng, diễn đàn ngày 7-4, khi một video clip quay lại cảnh này được đưa lên Internet ngày 30-3, sau một ngày Bộ GD-ĐT công bố các môn thi tốt nghiệp (29-3).

“Nhìn như bãi chiến trường”

Đoạn video clip miêu tả lại khung cảnh tại dãy nhà A của Trường THPT Nguyễn Hiền. Sau khi có thông báo môn sử không thi tốt nghiệp, nhiều tiếng hú, tiếng thét vang lên. Tiếp sau đó là hàng loạt đề cương môn sử được học sinh xé và ném, bắt đầu từ tầng 4 đến tầng 3 của dãy nhà A. Chưa đầy 30 giây, phía dưới dãy nhà A phủ đầy rác trắng. “Nhìn như bãi chiến trường” là bình luận của một giọng nam trong clip. Sau đó tiếng loa vang lên và đề nghị khối 12 của trường này tập trung xuống sân trường.

Khoảng 15g ngày 7-4, chúng tôi có mặt tại Trường THPT Nguyễn Hiền. Tiếp xúc với chúng tôi, một học sinh lớp 11A5 cho biết em có nghe chuyện các anh chị khối 12 của trường xé đề cương ôn thi môn lịch sử cách đây khoảng một tuần. Còn một bạn nữ cũng học sinh lớp 11 nói có biết chuyện xảy ra tại trường của mình và cho biết thêm có 2-3 bạn học sinh bị nhà trường kỷ luật. Trong khi đó chúng tôi gặp hai học sinh lớp 12 học thêm tại trường cũng xác nhận chuyện xé đề cương là có thật và cho biết những hành động như thế chỉ để chơi vui mà thôi!?...

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Cảnh Tân - hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hiền - cho biết: “Sự việc học sinh Nguyễn Hiền tung giấy xuống sân trường diễn ra vào hai ngày: ngày thứ nhất vào 29-4 nhưng bữa đó tôi không có mặt ở trường nên không nắm rõ. Ngày thứ hai là chiều 3-4 - bữa cuối cùng học sinh lớp 12 kiểm tra học kỳ 2. Sau khi sự việc xảy ra, tôi đã cho nhân viên của trường gom lại thì đó không chỉ có đề cương môn sử mà còn có đề cương nhiều môn khác, cả giấy vụn, giấy nháp... Tôi đã đích thân đi hết 14 lớp 12 nói chuyện và hỏi các em tại sao làm như vậy? Các em cho biết đó là cách để giải tỏa áp lực tâm lý vì bị ức chế quá nhiều. Đây chỉ là hành động bột phát của một số em lớp 12 chứ không phải tất cả học sinh tham gia (vì có nhiều lớp cho biết không biết gì về sự kiện này). Sau đó nhiều em đã khóc vì hối hận”.

Trước tiên, các thầy cô dạy Sử sẽ buồn biết mấy với hành động này!

Ông Nguyễn Cảnh Tân nói tiếp: “Nhiều năm làm công tác quản lý, tôi thấy rằng năm nào học sinh cũng sợ thi môn sử. Lịch sử là môn học nhiều chữ, nhiều sự kiện, học sinh phải học thuộc cả ngày - tháng - năm... Theo nhận xét của cá nhân tôi, khoảng 7-8 năm trở lại đây năng lực ghi nhớ các môn xã hội của học sinh không cao như thế hệ học sinh các năm trước đó. Đây cũng là một nguyên nhân khiến học sinh cảm thấp áp lực khi học sử. Nếu so sánh giữa sử và địa sẽ thấy kiến thức môn địa yêu cầu học sinh có cách ghi nhớ logic chứ không ghi nhớ một cách máy móc như môn sử. Riêng đối với Trường Nguyễn Hiền, ngay từ đầu năm nhà trường đã yêu cầu cả thầy và trò đều phải dạy và học nghiêm túc tất cả các môn. Có lẽ vì điều này nên học sinh cảm thấy áp lực. Vì môn sử cũng được đối xử như những môn khác: trong năm học, học sinh nào không thuộc bài ba lần liên tiếp nhà trường sẽ mời phụ huynh đến làm việc. Sau sự việc trên, bản thân tôi cũng sẽ nhìn nhận lại và nghiêm túc rút kinh nghiệm trong việc giáo dục đạo đức, cách ứng xử cho học sinh”.

“Tôi rất buồn...”

ThS Nguyễn Kim Tường Vy, tổ trưởng tổ sử - địa - giáo dục công dân Trường THPT Nguyễn Hiền, tâm sự: “Là giáo viên dạy môn sử, tôi rất buồn mặc dù sau đó nhiều em đính chính với tôi rằng những tờ giấy vứt xuống sân trường chủ yếu là giấy vụn và những tờ rơi quảng cáo ôn thi đại học. Việc đính chính này thông qua nhiều con đường: từ Facebook đến tin nhắn qua điện thoại và cả trực tiếp (nhiều em còn chứng minh với tôi là vẫn giữ nguyên đề cương môn sử). Đây chỉ là hành động bột phát của học sinh cá biệt, các em tham gia theo phong trào để có hình ảnh, có clip đưa lên Facebook cho vui, nhưng việc học sinh tung giấy vụn xuống sân trường đã làm xấu đi hình ảnh về ngôi trường Nguyễn Hiền mà cả tập thể giáo viên, ban giám hiệu trường gầy dựng từ bấy lâu nay, hủy hoại công sức, nỗ lực của cả tổ bộ môn sử - địa - giáo dục công dân. Tôi còn nghe nói cuối năm học các em sẽ “làm” một trận lớn hơn như thế nữa.

Tôi hiểu cảm giác của học sinh, tâm lý chung của học trò là chỉ muốn tập trung ôn thi các môn thi tuyển sinh đại học. Môn sử nếu có thi tốt nghiệp thì sau đó cũng rất ít học sinh chọn thi khối C. Chưa kể nhiều em còn cho rằng chương trình môn sử nặng nề và không muốn học. Hiện nay, học sinh tiếp nhận môn sử có hai cách: Học sinh học sử rất giỏi. Các em cho biết mình vẫn thích học sử nhưng không chọn sử để thi đại học. Cách thứ hai là một số em học lệch, chỉ học những môn thi đại học, số này không thích học sử. Với những em này, giáo viên phải nhắc nhở và các em có cảm giác mình bị ép học nên có nhiều phản ứng khác nhau. Tôi cũng thừa nhận có một số giáo viên cho rằng môn mình là môn phụ, không được xem trọng nên không có sự đầu tư, không thu hút được học sinh vào bài giảng”.

H.Hương, N.Hùng

Ba điều ước 30 tháng 4

Công việc hòa giải và yêu thương, tuy đặt ra chung cho mọi người Việt Nam ở khắp mọi nơi trên trái đất này, nhưng nó phải và chỉ có thể thực hiện trước hết ở ngay trên mảnh đất Việt Nam.

Tôi vốn chỉ quen với hai chuyên môn hẹp, một là, dạy tiểu học và soạn sách bậc tiểu học, một việc nhỏ nhưng tôi vô cùng gắn bó; và hai là, rất nhiều khi viết văn, dịch sách, làm thơ, nhân ngày 30 tháng 4 liều viết đôi lời, như một bộc bạch tấm lòng công dân.

Ba điều ước hồn nhiên

Có một hành động của tôi vào năm 1976 cứ nghĩ sẽ giữ kín mãi, sống để bụng chết mang đi, nay xin thổ lộ: Năm đó, vào đúng ngày 30 tháng Tư, ngồi một mình, nghĩ ngợi lẩn thẩn thế nào, lại viết một lá thư gửi một người tôi tin là đồng chí đó sẽ thừa hiểu mấy điều "vô cùng hợp lý".

Xin nói luôn là thư của tôi không có hồi âm.

Nội dung thư của tôi mang ba kiến nghị như sau:

Kiến nghị thứ nhất, xin xóa thuế nông nghiệp cho nông dân trong vòng 20 năm. Hai mươi năm xóa thuế không chỉ có nghĩa là ban ơn hoặc tỏ lòng biết ơn. Mà đó là hai mươi năm tổ chức lại cuộc sống nông thôn. Cái mốc 20 năm là một thời hạn và cũng là một điều thách thức với ước mong thay đổi tận gốc cuộc sống của người dân quê quá đau khổ vì loạn lạc, đói kém, và ít học.

Kiến nghị thứ hai, xin đốt lý lịch toàn dân và "viết lại" tính từ ngày 1 tháng 5 năm của một năm nào đó. Sở dĩ có cái ý nghĩ dẫn tới kiến nghị này, là vì tôi thấy đâu đâu cũng khổ vì chuyện lý lịch. Con người bị phân biệt đối xử qua bản lý lịch. Và họ cũng đối xử phân biệt nhau qua bản lý lịch.

Về sau, khi đất nước đã mở cửa, tôi dạy tiếng Việt cho trẻ em tiểu học Trường Quốc tế Pháp tại Hà Nội, nên có dịp đọc bản lý lịch của "Tây", và thấy đề nghị của mình đúng, ít nhất là không sai. Bản lý lịch của "Tây" tính từ hôm nay ngược về trước ("anh có thể làm gì ngay lúc này?") còn bản lý lịch của Ta đi từ ngày trước về hôm nay ("anh là con nhà ai, anh đã làm được gì?").

Kiến nghị thứ ba, gợi ý Việt Nam chủ động yêu cầu Hoa Kỳ và Liên Xô từ nay chỉ gửi rất nhiều những thanh niên nam nữ sang giúp Việt Nam phát triển văn hóa, nghệ thuật. Kiến nghị này của tôi được đưa ra khi đó Liên Xô vẫn còn là ông khổng lồ hùng mạnh

Có thể bạn đọc thật quá dễ để chê trách tôi là người sống với ảo tưởng! Mắc tiếng ảo tưởng thì có sao? Bất kỳ ai biết đọc sách hẳn đều nhớ rằng cuộc cách mạng Pháp 1789 long trời lở đất, Tác giả viết hoa của cái Vật viết hoa đẹp đẽ nhất và cũng xấu xí nhất của loài người là cái máy chém, sau hàng chục năm đầu rơi máu chảy, cũng vẫn thích quay về với cuộc sống không có cái máy chém. Thử phân tích thêm, hẳn sẽ có ích cả cho mình, và biết đâu chẳng có ích cho người khác nữa?

Thói quen dạy học bắt tôi phân biệt giữa đề tài và chủ đề. Cái đề tài nằm trong lá thư gửi một cấp rất cao, nhưng thư đã không tới nơi, hoặc thư tới nơi mà không bõ xét giải quyết, cái đề tài đó là: Làm gì sau khi đất nước đã độc lập và thống nhất? Nhưng chủ đề của nó lại không chỉ dừng lại ở việc làm gì (đề tài) mà là làm cái gì đó để có cái gì (chủ đề)?

Trong một tác phẩm, một chủ đề bao giờ cũng là thứ ám ảnh nhà văn. Còn đề tài thì chỉ là những vật liệu, xây cái nhà thì nên cái nhà, xây cái lều vịt thì nên cái lều vịt. Vậy thì cái đề tài ám ảnh tôi ngay từ khi tôi gửi lá thư ám ảnh ba điều kiến nghị là gì? Đó là chủ đề về hòa giải và hòa hợp dân tộc như luồng gió ấm áp vẫn đang thổi mạnh dần trong mấy năm nay.

Để quay về Tổ ấm

Chỉ có điều là, chuyện hòa giải và hòa hợp dân tộc, nay là chủ để hòa giải và yêu thương, không thể diễn ra như trong những ảo tưởng tốt bụng, như trong những giấc mơ ban ngày, mà có lẽ phải cần hơn tới những góc nhìn thực tế.

Có thể thấy ngay từ đầu là, công việc hòa giải và yêu thương, tuy đặt ra chung cho mọi người Việt Nam ở khắp mọi nơi trên trái đất này, nhưng nó phải và chỉ có thể thực hiện trước hết ở ngay trên mảnh đất Việt Nam. Nếu ngay trên mảnh đất Việt Nam này mà những con người tại chỗ chúng ta chưa chung tay xây đắp nên những nền tảng của tinh thần đó, thì mọi điều ước sẽ chỉ là ảo tưởng.

Đàn con chỉ quay về tổ khi thấy cái tổ đó là tổ ấm. Cái tổ đó thực sự là nơi có độc lập, tự do, hạnh phúc như ở mọi nơi con dân nước Việt đang sống, đúng với cái chuẩn mực của Tổ quốc Việt Nam tuyên ngôn trong ngày 2 tháng 9 năm 1945. Còn không, thì bây giờ thời toàn cầu hóa, ngã đâu là nhà, đăng ký đâu là giường, "phận lưu vong" bây giờ cũng không như đầu thế kỷ trước nữa. Nói cách khác, hòa giải và yêu thương trong thời đại hội nhập này là việc của thực lực, không còn là việc tuyên truyền hay kêu gọi.

Ngay con em những người xa xứ ít học nhất khi xưa thì nay cũng đã quen sống trong nền văn hóa văn minh của nhiều quốc gia. Họ không chỉ nhìn thấy, nghe thấy, mà chính họ thừa hưởng, và họ cũng có nhận thức của riêng mình.

Nghĩ đi nghĩ lại, vẫn cứ thấy ba điều kiến nghị- ba điều ước xưa, cách nay hơn ba mươi năm hình như vẫn rất gần.

Bất kể ai trong chúng ta, trẻ cũng như già, nam cũng như nữ, nông thôn hay thành phố- vẫn đang cần một cuộc "đốt lý lịch" thực thụ. Sao cho sự thăng tiến trong cuộc đời không lệ thuộc vào bất kỳ điều gì ngoài năng lực của chính mình.

Hy vọng, con người Việt Nam chúng ta sẽ dựng một quảng trường hòa giải và yêu thương đẹp uy nghi hơn cả quảng trường Concorde (Paris- Pháp).

Phạm Toàn

Đừng đổ tất cả lỗi lầm cho giáo dục

Giáo dục cho học sinh, sinh viên có phẩm chất đạo đức không chỉ nhờ vào cải cách GD. Không có những biến chuyển tích cực về hệ thống liên quan tới kinh tế, chính trị, pháp luật, văn hóa thì việc hô hào nâng cao đạo đức học sinh, sinh viên trong nhà trường hoàn toàn vô ích.

Mỗi khi học sinh, sinh viên gây ra những sự việc đau lòng, ngay lập tức dư luận xôn xao "Giáo dục hỏng rồi!" và đổ vấy mọi tội lỗi cho GD. Đành rằng từ khi bắt đầu biết nhận thức đến lúc thành niên, những gì con người thu nhận được từ nhà trường là vô cùng quan trọng, nhưng liệu nhà trường có chịu trách nhiệm hoàn toàn trước sự suy thoái đạo đức của một bộ phận học sinh, sinh viên ngày nay?

Nhân chi sơ, tính bản gì?

Nhận thức của chúng ta thường lệch lạc: Người cho rằng trẻ em như tờ giấy trắng, ngây thơ trong sáng. Người cho rằng bản tính con người sinh ra vốn hung ác, nên chỉ cần dịp thì bộc lộ mà thôi (đây là bình luận của không ít người khi xem clip nữ sinh đánh nhau). Tuy nhiên xem xét thấu đáo, con người mang sẵn trong mình tính thiện và tính ác.

Sự kết hợp hai bản tính này giúp con người từ thuở săn bắt, hái lượm sinh tồn, vì đấu tranh sinh tồn không chỉ là quá trình tranh giành sự sống mà còn là quá trình hợp tác để cùng chống lại thiên nhiên, kẻ thù.

Nếu nhìn vào quãng thời gian tiến hóa của con người, tới 9/10 (thậm chí còn dài hơn) quãng thời gian kể từ thời nguyên thủy đó, chúng ta đã sống cuộc sống hoang dã như thế. Con người lịch sự, văn minh mới chỉ "đổi đời" trong quãng thời gian vô cùng ngắn ngủi. Do đó, những tính cách từ của thời kỳ săn bắt, hái lượm ấy vẫn ảnh hưởng nhiều đến chúng ta theo nguyên lý di truyền.

Mỗi đứa trẻ từ khi sinh ra chúng đã mang sẵn trong mình hình dạng của cả thiên thần và ác quỷ.
Minh họa: Gettyimages

Như vậy, công bằng mà nói con người, từ ấu thơ, sinh ra không hoàn toàn là tờ giấy trắng hay tờ giấy đen, chúng mang sẵn trong mình hình dạng của cả thiên thần và ác quỷ. Thế nhưng, cái gì quyết định tính cách nào sẽ được bộc lộ? Đó chính là môi trường GD.

Câu chuyện Nhà tù Standford

Vào thập kỷ 1970, học giả người Mỹ- Philip Zimbardo- tiến hành thí nghiệm nổi tiếng Nhà tù Standford. Trong đó ông chọn ra các sinh viên có lý lịch tốt, sức khỏe tốt, tâm lý tốt thông qua hàng loạt bài kiểm tra rồi ngẫu nhiên chọn một số sinh viên đóng vai tù nhân và một số sinh viên đóng vai cai ngục. Tầng hầm tòa nhà Khoa Tâm lý ĐH Stanford được dựng thành trại giam.

Các sinh viên đóng vai tù nhân sẽ bị cảnh sát đến nhà bắt, đưa về thẩm vấn, và tống vào những buồng giam chật hẹp. Các sinh viên đóng vai cai ngục được phép cầm chìa khóa các buồng giam và tùy ý đối xử với "tù nhân". Lẽ ra thí nghiệm sẽ kéo dài hai tuần, nhưng chỉ đến ngày thứ sáu Zimbardo buộc phải dừng lại vì tất cả đã đi quá giới hạn: Các sinh viên đóng vai cai ngục trở nên tàn nhẫn, đánh đập và hành hạ bạn bè không thương tiếc, còn các sinh viên đóng vai tù nhân thì khủng hoảng về tinh thần.

Như thế, có thể thấy môi trường đã biến những sinh viên tốt như nhau thành những người tính cách trái ngược chỉ trong vài ngày và khiến phần ác trong họ trỗi dậy khi đã ngấm men say của hoàn cảnh.

Về sau, bằng các nghiên cứu hoàn thiện về sự kiện các quân nhân Mỹ (những người có tâm lý và nhân cách bình thường) đối xử tàn bạo với tù binh Iraq tại nhà tù Abu Ghraib, Zimbardo kết luận, có ba yếu tố quyết định tính cách thiện hay ác của con người sẽ được bộc lộ: Bản tính, hoàn cảnh, hệ thống và mối tương tác giữa chúng.

Bản tính là chất bột sẵn có để hoàn cảnh nhào nặn (tất nhiên cần lưu ý con người không hoàn toàn thụ động mà có thể tự suy nghĩ, tự kiềm chế, tự quyết định trước hoàn cảnh - tuy nhiên đây lại là hạn chế của lứa tuổi vị thành niên.).Yếu tố hệ thống là yếu tố cần được xem xét kỹ, hệ thống rộng hơn cả hoàn cảnh và bản tính, gồm các yếu tố văn hóa, chính trị, pháp luật, giáo dục tác động lên hoàn cảnh và bản tính.

Không thể đổ lỗi hoàn toàn cho GD

Trở lại những vụ việc học trò đánh hội đồng, hoặc thực trạng học sinh hư, chúng ta cần nhìn nhận rõ ba yếu tố bản tính, hoàn cảnh và hệ thống để không đem GD ra giơ đầu chịu báng.

Trước khi lên án đạo đức học sinh, sinh viên và đổ lỗi cho GD, cần phải  xem lại tất cả hệ thống quản lý xã hội của chúng ta. Minh họa: Gettyimages

Thứ nhất, về bản tính, như đã nói, cần nhận thức được rằng tính "ngoan" và "hư" của con người vốn tiềm tàng từ khi mới sinh ra và việc tính cách nào phát triển, phụ thuộc vào sự tương tác với hoàn cảnh và hệ thống. Môi trường không tạo nên cái ác mà thực chất chỉ khơi dậy cái ác trong con người.

Thứ hai, về hoàn cảnh hay tình huống, môi trường sư phạm thực sự tạo ra các hoàn cảnh nhưng không phải tất cả. Nếu học hai buổi một ngày, nhiều lắm học sinh cũng chỉ có tám tiếng tại trường. Sinh viên chỉ học vài tiết ở trường, thậm chí cả tuần chỉ phải đến trường vài buổi. Thời gian còn lại nhà trường không thể quản lý hết. Dù giáo viên có sát sao đến đâu, dù trên lớp có được GD kỹ đến đâu, khi ra khỏi khuôn viên trường, học sinh, sinh viên bước vào một môi trường khác với hoàn cảnh mới, vẫn có thể bị khơi dậy tính cách "hư", nhà trường không thể kiểm soát được.

Vấn đề cuối cùng là hệ thống - thiết nghĩ đây mới là vấn đề nan giải nhất. Nếu hiểu hệ thống theo kết luận của Philip Zimbardo (các lực lịch sử, văn hóa, chính trị, luật pháp... bao trùm lên hoàn cảnh và bản tính của con người), chúng ta sẽ thấy GD oan ở đâu và vấn đề nan giải tới mức nào.

GD chỉ là một phần trong hệ thống này, thậm chí một phần bị chi phối bởi các phần còn lại trong hệ thống. Phương pháp GD do lịch sử để lại, nội dung GD còn do yếu tố chính trị chi phối, quan hệ thầy-trò chịu ảnh hưởng của văn hóa và sự điều tiết của GD pháp luật chưa hiệu quả. Nếu nhìn nhận như thế, có thể thấy, hoàn cảnh làm bộc lộ tính xấu của học sinh không phải chỉ  tự thân GD sinh ra.

Thí dụ việc sinh viên cuối học kỳ tìm cách "đi thầy" để kiếm điểm cao không phải là con đẻ của môi trường GD. Nếu không có một "văn hóa" hối lộ trong xã hội, không phải do hệ thống pháp luật lỏng lẻo khiến nạn hối lộ ngang nhiên hoành hành, liệu sinh viên có nghĩ tới việc đó không. Đây là lỗi mang tính hệ thống. Nhà dột phải dột từ nóc dột xuống.

GD cho học sinh, sinh viên có phẩm chất đạo đức không chỉ nhờ vào cải cách GD. Không có những biến chuyển tích cực về hệ thống liên quan tới kinh tế, chính trị, pháp luật, văn hóa thì việc hô hào nâng cao đạo đức học sinh, sinh viên trong nhà trường hoàn toàn vô ích. Ở trường các em là thiên thần, nhưng khi ra ngoài nhà trường, các hoàn cảnh khác không cho phép các em là thiên thần thì thiên thần sẽ gãy cánh. Trước khi lên án đạo đức học sinh, sinh viên và đổ lỗi cho GD, cần phải  xem lại tất cả hệ thống quản lý xã hội của chúng ta.

Khi xã hội từ bỏ sự "thượng tôn" văn bằng, pháp luật độc lập và nghiêm minh, chính trị minh bạch, văn hóa sống trở nên lành mạnh thì chắc chắn đạo đức con người sẽ khởi sắc.

Khương Duy